Stefan Żeromski na zakupach - KUKBUK

Stefan Żeromski na zakupach

Idee współdzielczości wracają do łask. Skąd się wzięły, jak działają i gdzie są kooperatywy spożywcze?

Zdjęcia: Wawelska Kooperatywa Spożywcza, Wikipedia, Kooperatywa Dobrze

kooperatywa spozywcza kukbuk

Świeże produkty prosto od producentów, w niskich cenach, wspólnotowe działania i integracja. Poznajcie historię kooperatyw spożywczych i idee, które im przyświecają.

 

Pionierzy z Rochdale

Wiktoriańska Anglia, rok 1844, rewolucja przemysłowa w pełni. W fabrykach postępuje mechanizacja, w konsekwencji coraz więcej pracowników traci posady i migruje ze wsi do miast w poszukiwaniu zarobku. W miasteczku Rochdale, na północ od Manchesteru, grupa stojących na skraju ubóstwa tkaczy postanawia coś zmienić. Wspólnie otwierają sklep z produktami, na które w innych miejscach nie byłoby ich stać. Sprzedają masło, mąkę, cukier, płatki owsiane i świece.

 

Pionierzy z Rochdale, bo pod taką nazwą tkacze zapisali się w historii, położyli fundamenty pod późniejsze spółdzielnie i kooperatywy. Nie byli pierwszą kooperatywą na świecie – grupy spółdzielcze powstawały w Europie już pod koniec XVIII wieku. Jednak dopiero pionierzy, zainspirowani koncepcjami Roberta Owena, walijskiego działacza socjalistycznego i jednego z twórców socjalizmu utopijnego, ułożyli listę spółdzielczych wartości znanych jako zasady roczdelskie: pomocy, odpowiedzialności, demokracji, równości, sprawiedliwości i solidarności.

kooperatywa spozywcza kukbuk

Równouprawnienie na zakupach

System działania pierwszych kooperatyw był bardzo prosty. Za opłatą wysokości funta każdy, niezależnie od religii, zawodu i poglądów politycznych, mógł dołączyć do spółdzielni. Wszyscy członkowie podejmowali razem decyzje we wspólnych sprawach; każdy dysponował jednym głosem. Dochody ze sklepu były dzielone pomiędzy wszystkich po równo.

 

Kooperatywy wyprzedzały swoją epokę nie tylko w zakresie organizacji, ale również przyjaznego podejścia do ich członków.


Od początku działania grupy były otwarte dla kobiet. W kooperatywie Rochdale wiele z nich miało pierwszą okazję, żeby wziąć udział w głosowaniu, na wiele lat przed tym, jak zdobyły prawo głosu w wyborach powszechnych.


 

W 1907 roku w brytyjskich kooperatywach wprowadzono płacę minimalną, 90 lat przed tym, jak zaczęła obowiązywać w całej Wielkiej Brytanii. Kooperatywy były też jedną z pierwszych organizacji, które zadbały o zapewnienie ośmiogodzinnego dnia pracy i emerytur. Co więcej, dawały wypłaty rodzinom żołnierzy, gdy ci byli na wojnie, oraz gwarantowały im miejsca pracy po powrocie. W kooperatywach kładziono duży nacisk na edukację – większość z nich miała nad sklepem czytelnię do dyspozycji członków.

 

Kooperatywa Rochdale szybko się rozrosła: po roku liczba jej członków wzrosła z 28 do 74, a w 1860 roku grupa liczyła już niespełna 3500 osób skupionych wokół 6 sklepów.


W ciągu 10 lat od sukcesu Rochdale w Wielkiej Brytanii powstało ponad 1000 kooperatyw.


 

Społem, czyli wspólnie

Koncepcje współdzielczości były obecne również na ziemiach polskich. Ruch spółdzielczy zaczął się u nas rozwijać w latach 60. XIX wieku, najprężniej na terenie zaboru rosyjskiego. Pierwsze sklepy spółdzielcze, bazujące na ideałach brytyjskich kooperatyw, powstały w 1869 roku w Warszawie, Radomiu i Płocku. Początkowo grupy nie działały zbyt prężnie, ponieważ były silnie uzależnione od petersburskich władz.


Dopiero po rewolucji w 1905 roku zawiązało się Towarzystwo Kooperatystów, do którego należeli między innymi Edward Abramowski, Maria Dąbrowska i Stefan Żeromski.


 

Ten ostatni był pomysłodawcą nazwy Społem (ze staropolskiego: wspólnie), którą najpierw nadano spółdzielczej gazecie, a którą później, w 1935 roku, przyjął Związek Spółdzielni Spożywców Rzeczpospolitej Polskiej. Po drugiej wojnie światowej Społem było największą spółdzielnią w Polsce.

 

Renesans kooperatyw

Z czasem niektóre spółdzielnie odrzuciły część zasad roczdelskich, a ich sposób funkcjonowania zaczął przypominać małe firmy. Dziś jednak idee współdzielczości wracają do łask.

 

W 2010 roku z inicjatywy grupy przyjaciół jeżdżących razem na targ w Broniszach powstała Warszawska Kooperatywa Spożywcza, która dziś liczy ponad 100 członków. Ta i inne nieformalne spółdzielnie, których jest w Polsce coraz więcej, działają na zasadach podobnych do dziewiętnastowiecznych.


Chodzi o to, aby zrobić zakupy bezpośrednio od współpracujących z kooperatywą producentów. Członkowie kooperatywy dzielą się zadaniami i regularnie, z reguły raz w tygodniu, organizują turę zakupową.


 

Jedni są odpowiedzialni za kontakt z dostawcami, inni zajmują się transportem zakupów od rolnika, ważeniem i rozdzielaniem produktów, koordynacją tur, sprzątaniem. Każdy indywidualnie składa zamówienie na owoce, warzywa, a czasem również sery, kasze czy oleje, które odbiera się później w siedzibie kooperatywy.

kooperatywa spozywcza kukbuk

Niektóre kooperatywy, jak na przykład warszawska kooperatywa Dobrze, prowadzą sprzedaż produktów dalej w swoim sklepie, jako etyczną alternatywę dla supermarketów.

 

Jakie są korzyści z zakupów za pośrednictwem kooperatywy?

Ważnym elementem działalności kooperatyw są więzi społeczne, które członkowie nawiązują przy współpracy. Wspólne działania sprzyjają nawiązywaniu nowych znajomości i integracji. Kooperatywy to świetne miejsce dla osób, którym bliskie są zdrowe zwyczaje żywieniowe, a także idee sprawiedliwej, demokratycznej i ekologicznej gospodarki oraz zwiększanie świadomości obywatelskiej.

Zakupy grupowe mają liczne zalety.


Kupując razem z kooperatywą, oszczędzamy pieniądze. Dzięki temu, że grupa kupuje hurtowo i omija marżę, ceny są często niższe niż w supermarketach.


 

Dodatkowo mamy pewność, że dostajemy produkty sezonowe, które pochodzą z dobrego, lokalnego źródła. Pieniądze zebrane przy okazji zakupów są wykorzystywane nie tylko na jedzenie. W wielu kooperatywach od każdego zamówienia odprowadzany jest fundusz gromadzki, który wykorzystuje się potem na działalność kulturalną i edukacyjną, a także na cele socjalne (na przykład dofinansowanie wizyty u lekarza).

kooperatywa spozywcza kukbuk

Współczesne kooperatywy spożywcze bazują w dużym stopniu na systemie funkcjonowania wypracowanym ponad 150 lat temu. Dziś jednak nie są już miejscem regularnej pracy, a raczej alternatywnym miejscem zakupów dla świadomych konsumentów. Brzmi to może górnolotnie, ale w rzeczywistości kupowanie poprzez kooperatywę w ogóle nie jest skomplikowane, a wspólne działanie na rzecz lepszych warunków handlu dostarcza olbrzymiej satysfakcji.

 

Jeśli podoba wam się ten koncept i chcielibyście sami sprawdzić, jak działa w praktyce, zgłoście się do najbliższej grupy. Poniżej przedstawiamy listę kooperatyw działających w największych polskich miastach.

 

Tekst: Zosia Sław

 

KOOPERATYWY SPOŻYWCZE W POLSCE

 

BIAŁYSTOK

Kooperatywa Spożywcza Współpracownia

 

GDAŃSK

Gdańska Kooperatywa Spożywcza

 

KATOWICE

Kopera

 

KRAKÓW

Wawelska Kooperatywa Spożywcza

Krakowska Kooperatywa Spożywcza

 

LUBLIN

Lubelska Kooperatywa Spożywcza

 

ŁÓDŹ

Kooperatywa Spożywcza w Łodzi

 

OPOLE

Kooperatywa Opole

 

POZNAŃ

Poznańska Kooperatywa Spożywcza

 

SZCZECIN

RWS Szczecin

kooperatywa spozywcza kukbuk
© KUKBUK 2017
Projekt i wykonanie: